Leer vooral niet van succesverhalen

ik ben een winnaar

Wie kent ze niet? De successen van Google, Disney en onze eigen dj Tiësto. Zulke succesverhalen zijn heerlijk om te horen of te lezen. En inspirerend. Maar je leert er niet veel van. Het zijn zeker geen toverformules voor gegarandeerd succes. Ze laten namelijk niet de zwakke punten of valkuilen op de weg naar succes zien. Wat dat betreft leer je meer van rampen en mislukkingen.
Drie voorbeelden die aantonen dat je niet blind kunt varen op het succes van anderen.

BN-ers

idolsAls je ziet hoeveel BN-ers Nederland heeft, dan lijkt de kans dat jij ook een Bekende Nederlander kunt worden best wel groot. Maar weet je hoeveel mensen dit al geprobeerd hebben en daar niet in geslaagd zijn? Dat zijn er schokkend veel.
Neem nou de tv-talentenjacht Idols. In twaalf wekelijkse afleveringen kun je de strijd volgen naar de toppositie. Hoe komt het eigenlijk dat iemand tot Idol wordt verkozen? De winnaar kan goed zingen, maar red je het daar alleen mee? Duizenden kandidaten vallen af, en van enkelen krijg je een glimp te zien waarom: ze kunnen niet of niet goed genoeg zingen. Maar is dat de enige faalfactor? En hoe zit dat bij de rest? Zo kom je dus niet achter de echte succesfactoren.

Productintroductie

Een ander voorbeeld. Stel dat er in de afgelopen twee jaar 1.000 nieuwe snacks zijn gelanceerd. 100 van deze nieuwe producten verkochten goed en de rest is snel uit de schappen gehaald. light-of-nietVan de goed verkochte snacks zijn er 80 light en 20 ‘normaal’. Het is verleidelijk om te concluderen dat light-producten een grotere kans op succes hebben (plaatje 1). Maar zonder informatie over die 900 minder goed verkochte producten weet je feitelijk niets. De snacks die uit de schappen zijn gehaald, waren misschien ook wel voor 80% light (plaatje 2). Dan zou het al dan niet light zijn van een nieuwe snack er dus totaal niet toe doen.

Bommenwerpers

Het gaat hier dus eigenlijk om goed toegepaste statistiek. Dat gold ook voor een kwestie rond Engelse bommenwerpers in de Tweede Wereldoorlog. Die keerden lang niet allemaal terug na hun missie boven vijandelijk gebied. De enige oplossing was meer bepantsering. Op welke plekken moest dit gebeuren om de kans op een veilige terugkeer te vergroten?
flak-baitDe militairen brachten nauwkeurig in kaart waar de meeste kogelgaten zaten op de teruggekeerde toestellen. Hieruit bleek een duidelijk patroon: de meeste schade zat bijna altijd op de vleugels, de romp en de staart. Logisch toch om dáár de extra bepantsering aan te brengen?
Maar de geïnspecteerde bommenwerpers waren ‘overlevers’ en kwamen veilig thuis. De gevonden kogelgaten lieten zien waar ze geraakt konden worden zonder neer te storten. Dus: de vliegtuigen die niet terugkeerden, waren ook op andere plekken beschoten dan vleugels, romp en staart. De extra bepantsering moest dan ook overal komen, behalve op die plaatsen.
Dit heet survivorship bias: je bestudeert alleen de dingen die goed zijn gegaan, die een bepaald proces hebben ‘overleefd’. Je kijkt dus naar de uitzonderingen, waardoor je totaal verkeerde conclusies kunt trekken.

Meer geluk dan wijsheid

Veel geslaagde mensen noemen zich graag selfmade.  Donald Trump kreeg van zijn vader een enorm startkapitaal; toch ziet hij zichzelf als de belichaming van de Amerikaanse Droom. Deze droom, van krantenjongen tot miljonair, lijkt een kwestie van survivorship bias. Het is erg verleidelijk om conclusies te trekken uit succesverhalen: dat succes komt toch ergens door…?!
sigmundWil je iets leren waar je echt wat aan hebt? Dan verdiep je je niet in het succes van een ander: wat hij of zij heeft gedaan – en dat dit lukte – is voor het grootste deel een kwestie van geluk. Het zou wel eens verstandiger kunnen zijn om net-niet-geslaagde ondernemers over hun fouten te laten uitweiden. Het causale verband tussen een keuze en een ramp is waarschijnlijk beter aan te tonen dan tussen een keuze en succes.